Shqiptarët në Angli: 7 gabime që mund t’ju dëmtojnë credit score

Zhvendosja në Mbretërinë e Bashkuar dhe përshtatja me jetën në Angli vjen me një sërë sfidash të reja administrative dhe financiare. Për komunitetin shqiptar në UK—i cili po rritet dhe po integrohet gjithmonë e më shumë në biznes, ndërtim, hoteleri dhe sektorë të tjerë—kuptimi i sistemit britanik të kreditit është një nga shtyllat më kryesore të suksesit afatgjatë.

Shumë emigrantë shqiptarë shpesh bëjnë gabime pa dashje, duke aplikuar parimet financiare të vendit të origjinës (ku cash-i është mbret dhe mospasja e borxheve konsiderohet virtyt). Mirëpo, në Angli, nëse nuk keni historik krediti ose nëse bëni disa gabime të thjeshta teknike, agjencitë e vlerësimit si Experian, Equifax dhe TransUnion do t’ju japin pikë të ulëta. Si rrjedhojë, ju mund të refuzoheni për gjërat më bazike, si marrja e një telefoni me kontratë mujore, qiradhënia e një apartamenti, apo blerja e një shtëpie.

Për të mbrojtur të ardhmen tuaj financiare në UK, këto janë 7 gabimet më kritike që duhet të shmangni me çdo kusht:

Ky është gabimi numër një dhe më i thjeshtë që bëjnë shqiptarët sapo ndërrojnë adresë ose marrin lejen e qëndrimit në Angli.

Kur aplikoni për çfarëdo lloj krediti (karta, hua, mortgage), bankat britanike përdorin regjistrin zgjedhor zyrtar për të verifikuar menjëherë identitetin dhe adresën tuaj të saktë. Nëse emri juaj nuk shfaqet në Electoral Roll, bankat e shohin këtë si një shenjë pasigurie ose mashtrimi të mundshëm, dhe pikët tuaja të kreditit do të pësojnë një rënie të menjëhershme.

Nëse keni nënshtetësi britanike ose jeni shtetas i një vendi të Commonwealth-it apo të drejtave të caktuara të qëndrimit, regjistrohuni menjëherë online në faqen zyrtare të qeverisë (gov.uk) për të votuar në këshillin tuaj lokal. Nëse nuk keni të drejtë vote, ju mund t’i shkruani tri agjencive kryesore të kreditit për të shtuar një deklaratë specifike (Notice of Correction) në profilin tuaj, duke shpjeguar arsyen ligjore.

Historiku juaj i pagesave përbën pjesën më të madhe të vlerësimit të credit score-it tuaj në Angli. Sistemi britanik regjistron me saktësi çdo faturë që paguhet me vonesë.

Nëse harroni të paguani faturën e telefonit (p.sh. EE, Vodafone), internetit, këstin e makinës apo faturat e energjisë (Council Tax, British Gas) qoftë edhe për pak ditë, ky informacion raportohet në dosjen tuaj të kreditit. Një “missed payment” i vetëm mund të qëndrojë në historikun tuaj për 6 vite dhe do t’ju ulë pikët në mënyrë drastike.

Mos u mbështetni te kujtesa ose te pagesat manuale çdo muaj. Vendosni opsionin Direct Debit për çdo faturë të rregullt mujore. Në këtë mënyrë, paratë tërhiqen automatikisht nga llogaria juaj bankare në ditën e caktuar, duke garantuar që historiku juaj mbetet 100% i pastër.

Shumë njerëz mendojnë se nëse kanë një kartë krediti me limit £5,000 dhe shpenzojnë £4,900 çdo muaj, janë klientë të mirë sepse i paguajnë borxhet. Ky është një keqkuptim i madh.

Përqindja e limitit që përdorni quhet Credit Utilisation Ratio. Agjencitë e kreditit në Angli e shohin përdorimin e lartë të limitit si një shenjë e “urisë financiare” (financial distress)—pra, sikur po jetoni vetëm falë borxheve.

Kur keni nevojë për para apo dëshironi të blini diçka, mund t’ju shkojë mendja të aplikoni në disa banka apo faqe interneti njëkohësisht për të parë se kush ju ofron interesin më të mirë. Kjo është një lëvizje shumë e rrezikshme në UK.

Pothuajse të gjitha bankat britanike (si Barclays, Lloyds, HSBC, NatWest) ofrojnë një limit Overdraft në llogarinë tuaj Checking (Current Account), duke ju lejuar të shpenzoni para edhe nëse bilanci juaj shkon nën zero.

Edhe pse overdrafti i autorizuar është një mjet i mirë për raste urgjente, përdorimi i tij i vazhdueshëm çdo fund muaji tregon paaftësi për të menaxhuar buxhetin tuaj cash. Nëse jeni gjithmonë “në minus” dhe prekin overdraftin rregullisht, agjencitë e kreditit do t’ju ulin pikët, dhe bankat e mortgage-it do ta shohin këtë si një pikë negative gjatë analizës së deklaratave bankare.

Nëse keni një kartë krediti ose një llogari bankare të cilën e keni hapur që në vitet e para të mbërritjes në Angli dhe tani nuk e përdorni më, mos nxitoni ta mbyllni atë thjesht për të pastruar portofolin.

Sistemi i kreditit vlerëson stabilitetin dhe marrëdhëniet afatgjata. Një llogari bankare që ka 5 ose 10 vite e hapur tregon se keni një historik të qëndrueshëm në UK. Nëse e mbyllni atë, mosha mesatare e historikut tuaj të kreditit do të ulet menjëherë, gjë që shpesh rezulton në një rënie të papritur të pikëve tuaja totale. Është më mirë ta lini të hapur dhe ta përdorni një herë në disa muaj për një blerje të vogël.

Ky është një gabim shumë i shpeshtë mes familjarëve apo shokëve të dhomës (roommates) në komunitetin shqiptar.

Nëse hapni një llogari bankare të përbashkët (Joint Account) me bashkëshortin/en, një të afërm ose një mik për të paguar qiranë apo faturat e shtëpisë, ju krijoni një lidhje financiare (Financial Association) në dosjen tuaj të kreditit.
Nëse personi tjetër ka një historik të tmerrshëm krediti, borxhe të papaguara apo gjoba gjyqësore (CCJ – County Court Judgments), kredia e tij e keqe do të “infektojë” edhe profilin tuaj. Bankat do t’ju shohin si të lidhur me të dhe mund t’ju refuzojnë kredi vetëm për këtë shkak. Mbrojeni profilin tuaj duke i mbajtur llogaritë financiare të ndara sa më shumë të jetë e mundur.

Ndryshe nga kohët e vjetra, sot ju mund ta monitoroni profilin tuaj plotësisht falas dhe pa dëmtuar pikët përmes aplikacioneve celulare:

Të jetosh në Angli do të thotë të luash sipas rregullave të një sistemi fort të dixhitalizuar. Duke shmangur këto 7 gabime kryesore, duke paguar çdo faturë në kohë përmes Direct Debit dhe duke kontrolluar rregullisht aplikacionet tuaja të kreditit, ju do të ndërtoni një profil të fuqishëm financiar. Kjo do t’ju hapë dyert për të blerë shtëpinë tuaj të parë, për të hapur biznese të suksesshme dhe për të garantuar mirëqenien e familjes suaj në Mbretërinë e Bashkuar.